Rodzina

Członkowie rodziny podatnika również mogą w szczególnych przypadkach odpowiadać za zobowiązania podatkowego tegoż podatnika. Powstanie odpowiedzialności zależy od wydania decyzji o odpowiedzialności krewnego czy innej osoby (nie dotyczy to małżonków odpowiedzialnych solidarnie w ramach wspólnego opodatkowania PIT).

Odpowiedzialność obejmuje (o ile niżej nie wskazano inaczej):

• zaległości podatkowe;
• podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów;
• odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych; 
• niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek; 
• koszty postępowania egzekucyjnego.

Narzeczeni

Narzeczeni nie odpowiadają za zobowiązania podatkowe drugiej osoby. Również po zawarciu związku małżeńskiego współmałżonek nie odpowiada za zobowiązania podatkowe, które współmałżonek powinien uregulować jeszcze w okresie narzeczeństwa, przed zawarciem związku małżeńskiego, gdy nie było jeszcze wspólności majątkowej.

Narzeczeni, którzy pozostają jednak w faktycznym pożyciu i stanowią konkubinat (wspólne zamieszkiwanie czy wspólne gospodarstwo domowe), mogą odpowiadać tak, jak członkowie rodziny.

Małżonkowie

Odpowiedzialność za długi podatkowe małżonka (podatnika, płatnika czy inkasenta) występuje w trzech kategoriach:

• odpowiedzialność solidarna, w ściśle określonych wypadkach, gdzie małżonkowie odpowiadają całym swoim majątkiem;
• odpowiedzialność majątkiem wspólnym we wszystkich pozostałych wypadkach;
• odpowiedzialność na odrębnych zasadach w związku ze zmianami we wspólności majątkowej małżeńskiej.

Małżonkowie wspólnie opodatkowani na podstawie odrębnych przepisów ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku. Odpowiedzialność ta jednak ogranicza się do sytuacji, gdzie wspólne opodatkowanie występuje - zatem w podatku dochodowym od osób fizycznych, gdy małżonkowie złożą wniosek o wspólne opodatkowanie. Podobnie w odniesieniu do podatku od nieruchomości wspólnej małżonków czy składek na ubezpieczenie społeczne rolników, gdy działalność rolnicza prowadzona jest na rzecz obojga małżonków (wspólne gospodarstwo). Taka odpowiedzialność jest niczym nie ograniczona - małżonek odpowiada za długi podatkowe małżonka i z majątku wspólnego, i z majątku osobistego, odrębnego.

Małżonkowie nie odpowiadają solidarnie za zobowiązania podatkowe np. w podatku VAT, bowiem tam wspólne opodatkowanie nie występuje. Niemniej jednak odpowiedzialność małżonka-dłużnika obejmuje jego majątek odrębny oraz majątek wspólny. Tak więc poza przypadkach odpowiedzialności solidarnej każdy małżonek odpowiada za długi swojego małżonka majątkiem wspólnym, zachowując jednak bezpiecznie swój majątek osobisty, odrębny.

W przypadku odpowiedzialności solidarnej tytuł egzekucyjny wystawia się na nazwisko obojga małżonków. W przypadku odpowiedzialności majątkiem wspólnym wystarczy tytuł wystawiony na małżonka-dłużnika.

W przypadku małżonków:

• którzy zawarli umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu wspólności majątkowej, albo
• których wspólność majątkowa została zniesiona przez sąd, albo
• pozostających w separacji,

małżonek odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z drugim z małżonków prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym:

• stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu,
• osiągając zarazem korzyści z prowadzonej przez niego działalności.

Odpowiedzialność nie dotyczy małżonków, które w okresie stałego współdziałania z podatnikiem były osobami, wobec których na podatniku ciążył obowiązek alimentacyjny - w zakresie wynikającym z obowiązku alimentacyjnego.

Odpowiedzialność taka ograniczona jest do wysokości uzyskanych korzyści i nie obejmuje podatków niepobranych oraz pobranych, a niewpłaconych przez małżonka - płatnika lub inkasenta, chyba że zostały pobrane od:

• małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwa, małżonków zstępnych płatnika/inkasenta - dłużnika
• osoby pozostającej w stosunku przysposobienia z płatnikiem/inkasentem - dłużnikiem;
• osoby pozostającej z płatnikiem/inkasentem - dłużnikiem w faktycznym pożyciu. 

Uwaga ! Skutki intercyzy

Zawierając intercyzę (małżeńską umowę majątkową) warto zwrócić uwagę na jej skutki w zakresie odpowiedzialności podatkowej za długi małżonka. W niektórych wypadkach odpowiedzialność ta może być większa. Jedynie umowa rozszerzającą wspólność majątkową nie zmieni pierwotnej odpowiedzialności za długi podatkowe małżonka.

Rozwód, unieważnienie małżeństwa, separacja

Rozwiedziony małżonek podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z byłym małżonkiem po prawomocnych:

• rozwodzie;
• unieważnieniu małżeństwa;
• separacji (tutaj w istocie małżeństwo trwa, ale stosuje się zasady takie, jak przy rozwodzie),

za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej, jednakże tylko do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym.

Jeżeli zawarto małżeńską umowę majątkową (intercyzę) przed rozwodem, unieważnieniem i separacją, to odpowiedzialność może skończyć się / zmienia się wcześniej, już w dniu zawarcia umowy o ograniczeniu czy wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej.  

Rodzina i konkubenci

Na zasadach określonych poniżej odpowiadają członkowie rodziny, czyli zstępni, wstępni, rodzeństwo, małżonkowie zstępnych, osoby pozostające w stosunku przysposobienia (adopcji) oraz pozostające z podatnikiem w faktycznym pożyciu (konkubenci).

Członek rodziny podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności:

• powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu,
• osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności.

Odpowiedzialność ta nie dotyczy osób, które w okresie stałego współdziałania z podatnikiem były osobami, wobec których na podatniku ciążył obowiązek alimentacyjny - w zakresie wynikającym z obowiązku alimentacyjnego (czyli np. dzieci uzyskujące wyłącznie korzyści polegające na spełnianiu wobec nich obowiązku alimentacyjnego odpowiedzialności nie podlegają).

Odpowiedzialność taka ograniczona jest do wysokości uzyskanych korzyści i nie obejmuje podatków niepobranych oraz pobranych, a niewpłaconych przez małżonka - płatnika lub inkasenta, chyba że zostały pobrane od:

• małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwa, małżonków zstępnych płatnika/inkasenta - dłużnika
• osoby pozostającej w stosunku przysposobienia z płatnikiem/inkasentem - dłużnikiem;
• osoby pozostającej z płatnikiem/inkasentem - dłużnikiem w faktycznym pożyciu.